Tijdens een verkeerscontrole komt het regelmatig voor dat een politieagent vraagt: "Mag ik even in uw auto kijken?" Veel automobilisten ervaren zo'n vraag als een verplichting. Juridisch is dat echter niet het geval. Een recente uitspraak van de Hoge Raad laat zien dat politiebevoegdheden soms verder reiken dan veel mensen denken, maar ook dat daar duidelijke wettelijke grenzen aan zijn verbonden.
Vrijwel iedere bestuurder kent de situatie. De politie geeft een stopteken, vraagt naar het rijbewijs en stelt enkele vragen. Ondertussen kijken agenten in de auto en letten zij op opvallende omstandigheden, zoals verdachte geuren of voorwerpen. Vervolgens komt regelmatig de vraag:
"Mogen we even in uw auto kijken?"
Hoewel dit vriendelijk klinkt, is het belangrijk om te weten dat een verzoek om toestemming geen wettelijke bevoegdheid is. U bent niet verplicht om toestemming te geven. Weigeren is geen strafbaar feit en maakt u ook niet automatisch verdacht.
In de praktijk ziet André Beckers regelmatig dat een gewone verkeerscontrole langzaam verandert in een onderzoek naar bijvoorbeeld drugs, wapens of grote hoeveelheden contant geld. De politie probeert daarbij vaak eerst vrijwillige toestemming te krijgen.
Een veelgehoorde opmerking is:
"Als u niets te verbergen heeft, vindt u dat toch niet erg?"
Zo'n opmerking kan de indruk wekken dat toestemming verplicht is, maar juridisch is dat niet juist. Geeft u toestemming, dan mag de politie verder onderzoek doen. Weigert u toestemming, dan moet blijken of de politie beschikt over een zelfstandige wettelijke bevoegdheid om de auto te onderzoeken.
Een praktische vraag die u in zo'n situatie kunt stellen is:
"Vraagt u mijn toestemming of geeft u mij een bevel?"
Gaat het om een bevel, vraag dan altijd op welke wettelijke bevoegdheid dat bevel is gebaseerd.
In de zaak waarover de Hoge Raad onlangs oordeelde, zagen agenten tijdens een verkeerscontrole een lachgascilinder in een auto liggen. Op basis daarvan mochten zij de auto onderzoeken op grond van artikel 23 van de Wet op de economische delicten (WED).
Tijdens dat onderzoek tilden de agenten de bodemplaat van de kofferbak op. Daaronder werden verdovende middelen aangetroffen. De verdediging stelde dat sprake was van een verboden doorzoeking, maar de Hoge Raad oordeelde anders.
Volgens de Hoge Raad mag een onderzoek, wanneer daarvoor een wettelijke bevoegdheid bestaat, verder gaan dan alleen "zoekend rondkijken". Wel moet dat onderzoek noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de wettelijke taak. Zonder de zichtbaar aanwezige lachgascilinder zou die bevoegdheid in deze zaak hebben ontbroken.
De uitspraak betekent nadrukkelijk niet dat de politie iedere auto zomaar mag doorzoeken. Een onderzoek moet altijd zijn gebaseerd op een concrete wettelijke bevoegdheid én op omstandigheden die tijdens de controle worden waargenomen. Bovendien mag het onderzoek niet verder gaan dan noodzakelijk is voor het doel waarvoor die bevoegdheid bestaat.
Ook wanneer de politie een voertuig in beslag wil nemen voor nader onderzoek gelden grenzen. Gesloten tassen of dozen mogen niet zonder meer worden geopend of meegenomen. Dat kan anders zijn wanneer er concrete aanwijzingen bestaan voor een strafbaar feit, bijvoorbeeld wanneer een afgesloten tas duidelijk naar hennep ruikt.
Wordt u tijdens een verkeerscontrole gevraagd of de politie in uw auto mag kijken? Dan is het verstandig om rustig en beleefd te blijven.
Houd daarbij de volgende uitgangspunten in gedachten:
De recente uitspraak van de Hoge Raad bevestigt dat politiebevoegdheden tijdens een verkeerscontrole soms verder kunnen reiken dan veel automobilisten verwachten. Tegelijkertijd laat het arrest zien dat die bevoegdheden niet onbeperkt zijn.
Als burger hoeft u niet automatisch toestemming te geven voor een onderzoek van uw auto. Door rustig te vragen of sprake is van een verzoek of een wettelijke bevoegdheid, weet u beter waar u juridisch aan toe bent.
